Kerktekeningen

Door Tonko Ufkes en Regnerus Steensma

Maar hoe betrouwbaar zijn deze kerktekeningen van een voor het overige onbekende kaartenmaker? Om daarachter te komen kunnen ze vergeleken worden met soortgelijke prenten of met gegevens uit bouwhistorisch en archeologisch onderzoek. Op een tekening van de kerk en klokkenstoel van Hoogkerk door H. Tavenier uit 1785 ziet het geheel er net zo uit als op de kaart van 1646. “9  Voor de kerk van Zuidhorn geldt iets dergelijks; hiervan maakte een tijdgenoot van Bockebloet een soortgelijke afbeelding (zie noot 11). Opvallend is hier bovendien dat de huidige situatie nog vrijwel gelijk is aan die in 1646. Bij de door Occo Jansen Bockebloet geschilderde kerken in het Fries-Groninger grensgebied springt de kerk van Gerkesklooster in het oog, doordat deze, anders dan Kollum en Surhuizum, geen toren heeft. Ook dit gegeven klopt: hier kreeg de kerk, het brouwhuis van het voormalige klooster, pas in 1854 een klein torentje. Ook de overige Friese kerken, in Kollum, Bergum – beide grotendeels in de oorspronkelijke toestand bewaard gebleven – en in Birdaard blijken door Bockebloet naar de werkelijkheid te zijn afgebeeld. “10

                       

We komen de middeleeuwse kerk van Oostwold – voor zover bekend – niet tegen op andere kaarten aftekeningen. Wel maakte een tijdgenoot van Occo Jansen Bockebloet een kaart van de wagenweg door het Westerkwartier, maar hierop staat Oostwold niet en ook Hoogkerk ontbreekt. De wel afgebeelde kerk van Zuidhorn lijkt sterk op de versie van Bockebloet en ook op het huidige kerkgebouw. Helaas staan op deze kaart geen datum en tekenaar vermeld, maar mogelijk gaat het hier om Nanne lansen. hij werd in 1641 betaald voor het tekenen van de weg naar Noordhorn. “11

Ook deze kaart maakt een zeer nauwkeurige indruk; zo zijn de stukken land genummerd en zijn het Aduarder Voorwerk en het streekje Langeweer heel precies weergegeven. Ook zien de dorpsgezichten van Dorkwerd, Aduard en het reeds genoemde Zuidhorn – steeds met kerkgebouw – er waarheidsgetrouw uit. In Zuidhorn is een kerk met een hoge, spitse toren te zien, terwijl in Dorkwerd een onopvallend kerkje staat. De kerk van Aduard heeft hier een spits op het dak in de vorm van een stevige dakruiter.

9   Afgebeeld in Edward Houting, Grafbloempjes. Kerkhoven en begraafplaatsen in de gemeente Groningen, Groningen 2002, p. 56.

10  Herma van den Berg beschreef de oude kerk van Birdaard zelfs met behulp van de afbeelding op de Bockebloet-kaart, zie Noordelijk Oosterqo, p. 6.

11  Noordhoff, nr. 12 [tegenwoordig inv. nr. I059]. Bij deze kaart wordt verwezen naar het archief van de Hoge Justitie Kamer, inv. nr. 2308,
    waar Nanne Jansen in 1641 gemaakte kosten voor zijn tekening vergoed krijgt.